Министрите за одбрана на две држави предупредуваат на руските дезинформациски кампањи и бараат испраќање експерти од НАТО. Особена загриженост предизвикуваат претстојните избори и обидите за влијание врз јавноста.

Црна Гора и Албанија побараа посилна поддршка од НАТО во борбата против руските дезинформациски кампањи и обидите за странско влијание врз внатрешнополитичките прилики. Министрите за одбрана на двете балкански држави предупредуваат на сè поинтензивните активности на социјалните мрежи за кои тврдат дека целта им е поттикнување општествени поделби и политичка нестабилност. Поради тоа сакаат НАТО во нивните земји да испрати посебни експертски тимови кои би им помогнале во препознавањето и сузбивањето на хибридните закани.

Како што пишува „Политико“ (Politico), црногорскиот министер за одбрана Драган Краповиќ и неговиот албански колега Ермал Нуфи во одделни разговори предупредија на растечкото руско влијание на Западен Балкан. Нивните барања доаѓаат во чувствителен политички момент, додека двете земји се борат да го забрзаат пристапувањето кон Европската Унија. Црна Гора сака да оствари членство до 2028 година, а Албанија до крајот на деценијата. „Русија континуирано спроведува информациски кампањи насочени кон ранливостите на црногорското општество, но и на другите општества на Западен Балкан“, изјави Краповиќ.

Дополнителна загриженост предизвикуваат претстојните избори. Црна Гора во летото 2027 година ја очекуваат парламентарни избори, додека Албанија во мај ќе одржи локални избори. Министрите сметаат дека нивните држави немаат доволно развиени капацитети за самостојно соочување со сè посложените операции за влијание на интернет. Краповиќ призна дека Црна Гора заостанува во модернизацијата на опремата, човечките ресурси, административните способности и стратешкото комуницирање. Неговиот албански колега смета дека НАТО би требало да воспостави поефикасни механизми за препознавање на злонамерните активности на интернет и да овозможи брза интервенција на експерти во државите на кои им е потребна помош. Алијансата уште во 2018 година договори формирање посебни тимови за одговор на хибридните закани. Станува збор за групи кои обично ги сочинуваат десетина експерти од државите членки, а нивна задача е следење на заканите, координација на одговорот и давање политичка поддршка на загрозените сојузници.

Прашањето за руското влијание е посебно чувствително во Албанија, каде што од мај траат антикорупциски протести. Премиерот Еди Рама за нивното поттикнување ги обвини Русија и Иран, но таквите тврдења предизвикаа критики од дел од стручната јавност. Министерот Нуфи тврди дека во текот на изминатата година е забележан пораст на активностите на социјалните мрежи со кои се поттикнуваат незадоволство, омраза и гнев. Според неговите зборови, албанските власти воочиле делување на организации кои се индиректно поврзани со Русија, поради што смета дека НАТО би требало посериозно да пристапи кон тој проблем. Сепак, Блерјана Бино, експертка за комуникации и коосновачка на истражувачкиот центар „SCiDEV“ во Тирана, предупредува дека за поврзување на актуелните протести со руското и иранското делување нема докази. Иако во Албанија претходно се документирани дезинформациски кампањи поврзани со Русија, таа смета дека тие не можат автоматски да се доведуваат во врска со незадоволството на граѓаните. „Овој обид на владата го гледаме како начин за делегитимирање на оправданото незадоволство на граѓаните“, порача Бино. Русија и Иран ги отфрлија обвинувањата за вмешаност во протестите.

Бино истакнува дека руските информациски кампањи во Албанија се главно насочени против членството во Европската Унија и НАТО, како и на поттикнување општествени конфликти околу чувствителни теми, вклучително и правата на ЛГБТК+ лицата. Поединечни локални медиуми, додава таа, придонеле за ширење на таквите пораки. Слични предизвици се присутни и во Црна Гора, каде што Русија, според проценките на експертите, се обидува да го засили влијанието преку политички и општествени мрежи блиски до Москва. Политологот Љубомир Филиповиќ од Универзитетот „Аризона Стејт“ тврди дека руските информациски кампањи ги поддржуваат пропознатите српски и проруски ориентирани опозициски партии, при што се користат и врските со Српската православна црква.

Дополнително внимание предизвика минатомесечното приведување на прорускиот воен блогер Михаил Звинчук, кого црногорските власти го сомничеа за ширење руско влијание. Краповиќ предупредува дека таквите активности би можеле да се интензивираат во пресрет на парламентарните избори во 2027 година. Поради тоа тој повика и на почести посети на високи претставници на НАТО, сметајќи дека нивното присуство би било важна порака за политичка поддршка за Црна Гора. „НАТО и ЕУ мора да останат силно присутни, и практично и политички“, порача тој. Разликите меѓу двете држави се видливи и во поддршката за членството во НАТО. Според истражувањето на Алијансата спроведено пролетва, во кое „Политико“ имаше увид, 95 отсто од Албанците го поддржуваат останувањето во НАТО, додека во Црна Гора таков став изразиле 52 отсто од испитаниците. Станува збор за најниска забележана поддршка меѓу државите членки. НАТО веќе и претходно им нудеше слична помош на сојузниците. Тимот за сузбивање на хибридните закани беше испратен во Црна Гора во 2019, а во Литванија во 2021 година. Албанија таква поддршка доби во 2022 година, по иранскиот кибернетички напад кој сериозно го наруши функционирањето на државните дигитални услуги.

За упатување нови тимови по правило е потребна согласност од сите членки на Алијансата. Тројца дипломати од НАТО изјавија за „Политико“ дека постои подготвеност за разгледување на барањата на Црна Гора и Албанија, но истовремено предупредија дека евентуалната помош не смее да се користи за внатрешнополитички пресметки. Од НАТО порачаа дека Алијансата може да пружи дополнителна поддршка доколку членките го побараат тоа и нагласија дека последниве години се засилени мерките за заштита од дестабилизирачки активности, вклучително и зајакнувањето на кибернетската одбрана.