И после се прашуваме зошто не нè бива? Не нè бива не затоа што немаме закони. Имаме закони. Не затоа што немаме институции. Имаме институции. Не затоа што немаме комисии, агенции, совети, стратегии и акциски планови. Имаме сè на хартија. Не нè бива затоа што во клучниот момент, кога треба да се избере човек со знаење, интегритет и независност, повторно победува истата стара македонска формула: партијата пред државата.

Реакциите за предложениот член на Комисијата за спречување и заштита од дискриминација не треба да се читаат како уште една дневнополитичка караница. Тие се симптом. А симптомот е далеку посериозен од едно име и презиме.

Мрежата за заштита од дискриминација предупреди дека изборот на партиски кадри без соодветно искуство и знаење ја ризикува довербата во една институција што треба да штити од дискриминација и да биде независен коректив на системот.

Но прашањето е пошироко: што правиме со сите независни тела кога ги полниме со зависни луѓе? Независна институција со партиски човек е како суд без судија, како обвинителство без обвинител, како устав без уставност. Формално постои. Суштински е испразнета.

Професорите по уставно право одамна предупредуваат дека државата не се гради само со норми, туку со институционална култура. Професор Фрчковски често ја анализирал Македонија како држава со слаб институционален капацитет, каде што формалната демократија постои, но суштинската правна држава постојано се поткопува од партиски клиентелизам, заробени институции и политичка послушност.

Тоа е суштината. Не е доволно да имаш Комисија. Прашањето е дали Комисијата има луѓе кои ќе мислат со своја глава. Не е доволно да имаш закон. Прашањето е дали законот ќе се примени и врз „нашите“.

Не е доволно да имаш конкурс. Прашањето е дали конкурсот е вистински избор или само театар со однапред познат крај.

Македонија не паѓа секогаш на големи историски прашања. Македонија најчесто паѓа на мали кадровски решенија. На „ајде овој е наш“. На „треба да се згрижи“. На „партијата го предложи“. На „немој да правиш проблем“. На „ќе помине“.

И така поминуваат години. Поминуваат влади. Поминуваат реформи. Само партиската логика не поминува.

Во сериозна држава, независните тела се чувари на системот. Кај нас, премногу често стануваат продолжена рака на политичкиот договор. Наместо да ја контролираат власта, тие се контролирани од неа. Наместо да ја штитат јавноста, ја штитат комоцијата на партиите.

И после зошто граѓаните не веруваат. Па како да веруваат кога секој конкурс личи на формалност? Како да веруваат кога јавната расправа е декор? Како да веруваат кога професионалната биографија вреди помалку од политичката близина? Ова не е прашање на левица или десница. Ова е прашање на држава или партија.

Ако секоја власт ги освојува институциите како плен, тогаш државата никогаш нема да стане заедничка куќа. Ќе остане штаб со печат.

И тука е најголемата трагедија: ние постојано зборуваме за европски вредности, а дома не можеме да спроведеме ни елементарен принцип — на јавна функција да дојде најстручниот, најнезависниот и најодговорниот.

Затоа оваа реакција не е само за КСЗД. Ова е реакција за начинот на кој ја губиме државата, малку по малку, конкурс по конкурс, именување по именување.

Државата не се руши само со скандали. Се руши и со просечност поставена на клучно место. Се руши со молк. Со партиска дисциплина. Со јавност навикната дека „така било отсекогаш“.

А токму тоа „така било“ нè донесе до тука. До држава во која сите бараат реформи, но никој не сака да се откаже од партискиот плен. До институции што личат на институции, но често не се однесуваат како институции. До граѓани кои веќе не прашуваат „кој е најдобар“, туку „чиј е“.

И после зошто не нè бива? Затоа што кога ќе дојде моментот да избереме меѓу државата и партијата, премногу често ја избираме партијата.

А држава што постојано ја губи битката со партијата, не може да победи ни корупција, ни дискриминација, ни неправда, ни сиромаштија, ни иселување. Може само да глуми дека се реформира. А ние таа претстава ја гледаме предолго.

М-р Мартин Тасевски

Ставовите искажани во рубриката „Колумни“ се лични ставови на авторите и не се автоматски и ставови на редакцијата на „Локално“. Одговорноста за изнесеното во нив е исклучиво на авторот