Литванија на почетокот на јули покрена постапка за укинување на уставната забрана за разместување нуклеарно оружје на својата територија. Со тоа доби нов следбеник во регионалниот пресврт што во јуни го покрена Финска, исто така членка на НАТО на границата со Русија.

Литванскиот претседател Гитанас Науседа соопшти дека парламентарните партии се усогласиле од уставот да го отстранат членот 137, кој изрично забранува оружје за масовно уништување на litванско тло. „Геополитичката ситуација се влошува. Нашиот устав е пишуван во време кога околностите беа сосема поинакви“, рече Науседа, со напомена дека моментално не постојат конкретни планови за складирање нуклеарно оружје во земјата.

Министерот за одбрана на Литванија, Робертас Каунас, ја образложи иницијативата со тврдењето дека Литванија останала практично единствената членка на Алијансата со изрична уставна забрана за такво вооружување. Тоа, според неговите зборови, ја спречува во целост да го искористи одбранбениот потенцијал на НАТО.

Литванскиот потег доаѓа во момент кога и други северни и балтички држави отворено сигнализираат подготвеност да угостат нуклеарно вооружување на НАТО. Естонија, Шведска и Данска во последните месеци изразија подготвеност за таков чекор, додека шведскиот премиер Улф Кристерсон потврди дека Стокхолм веќе разговара со Лондон и Париз за нуклеарно одвраќање.

Германија се обидува да преземе водечка улога во воспоставувањето на, како што го нарекува, нуклеарен систем на ниво на Европската Унија. Пратеникот од владејачката ЦДУ, Јенс Шпан, претходно заговараше Германија да добие пристап до француското и британското нуклеарно оружје.

Русија во меѓувреме презеде конкретни противмерки кон Финска. Од 1 јули привремено го прекина железничкиот сообраќај на луѓе, возила и товар преку сите пет гранични премиери со Финска, а истовремено затвори и по еден премин кон Естонија и Летонија. Во уредбата причината за затворањето не е изрично наведена, но временски се совпаѓа со укинувањето на финската нуклеарна забрана.

Последиците ги почувствуваа пограничните заедници. Сообраќајот со автомобили и пеш беше обуставен уште од декември 2023 година, а сега е прекинат и преостанатиот железнички товарен сообраќај. Портпаролката на руското министерство за надворешни работи, Марија Захарова, ја оцени финската одлука како „победа на слепата русофобија“ над здравиот разум.

Законот што ја покрена оваа низа настани, финскиот претседател Александар Стуб го потпиша во петок, на 26 јуни 2026 година, со што е завршен процесот што парламентот го покрена на 17 јуни. Новите одредби, кои се на сила од 1 јули, дозволуваат увоз, транспорт, снабдување и поседување нуклеарно вооружување кога тоа го бара финската одбрана, колективната одбрана на НАТО или одбранбената соработка.

Пратениците го изгласаа предлогот со сооднос од 125 спрема 61 глас, со противење на опозициските социјалдемократи, зелените и Левичарскиот сојуз. Одлуката доаѓа три години откако Финска, дотогаш воено неутрална земја, му се приклучи на НАТО, што беше директен одговор на руската инвазија врз Украина. Финска со Русија дели граница долга 1.340 километри, најдолга од сите членки на Алијансата.

Иако финската влада повторува дека земјата „нема планови“ да угости нуклеарно оружје во време на мир, законот отвора правна можност за таков потег во иднина. Тоа би било во согласност со програмата на НАТО за споделување нуклеарно оружје, во која сојузничките воздухопловни екипажи можат да испорачаат тактички нуклеарни бомби доколку конвенционалниот судир прерасне во нуклеарен.

Постојаниот претставник на Русија при ОН во Женева, Генадиј Гатилов, предупреди дека Москва нуклеарното оружје на границите, било во Финска било во Полска, ќе го третира како „директна закана која оправдува компензациски противмерки“. Поранешниот руски претседател Дмитриј Медведев ја обвини Финска за русофобија и најави дека земјата би можела да стане една од метите на руското нуклеарно вооружување.

Засега најверојатен сценарио е дека Финска нема во краток рок навистина да угости нуклеарно оружје бидејќи таквата одлука би барала посебен политички договор внатре во НАТО и САД. Прашањето е дали укинувањето на забраната ќе остане симболичен сигнал за одвраќање упатен до Москва или ќе стане прв чекор кон вистинско физичко разместување на нуклеарното оружје најблиску до руската граница од завршувањето на Студената војна.