Изгледа дека во Македонија постои една особено тешка дисциплина – да се задоволат очекувањата на ХЕРА. Колку и да се бараат компромиси во образовните политики, колку и да се прават обиди да се избегне судир со невладиниот сектор, на крајот повторно следува истата оценка: недоволно, назадување, загрозени права и потреба од нови интервенции.
Најновиот извештај на Европската комисија за Македонија, објавен на 4 ноември 2026 година, повторно стана повод за остра реакција на ХЕРА, организацијата со која е тесно поврзана поранешната министерка за образование Мила Царовска, која по заминувањето од Владата се врати во невладиниот сектор како извршна директорка на ХЕРА. И тука започнува иронијата. Колку уште треба да се приспособуваат образовните политики, да се бараат компромиси и да се отвора простор за програмските барања на ХЕРА за конечно Мила Царовска да биде задоволна? Очигледно, ако се суди според последната реакција на организацијата, одговорот е – уште многу. ХЕРА предупредува дека антиродовите наративи ја поткопуваат демократијата, дека сексуалното и репродуктивното здравје се потиснати од образованието, дека жените се недоволно застапени во политиката и дека институциите не обезбедуваат соодветна заштита. Дел од овие проблеми навистина се нотирани во извештајот на Европската комисија. Особено сериозни се оценките за семејното насилство, недоволната заштита на жртвите и дискриминацијата. Тие заслужуваат институционален одговор, а не политичко надмудрување. Но, постои едно прашање кое ХЕРА би требало да го слушне со истата подготвеност со која бара другите да ги слушаат нејзините ставови. Дали секое несогласување со образовните концепти на Мила Царовска автоматски треба да се прогласува за антиродова кампања? Дали родител кој бара право на увид во наставните содржини е против човековите права? Дали професор кој има забелешки за одредена програма е против науката? И дали демократската дебата престанува во моментот кога некој ќе го оспори концептот што го застапува ХЕРА? Особено е интересно што организацијата силно инсистира на враќање на содржините за сексуално и репродуктивно здравје во образованието. Европската комисија навистина укажува на отстранувањето на овие содржини и на потребата проблемот да се реши.
Но, тоа не значи дека Европската комисија ја прогласила секоја претходна наставна програма за совршена, ниту дека на една невладина организација ѝ дала ексклузивно право да одлучува како треба да изгледа образованието на македонските деца.
Македонското образование не е приватна лабораторија на ниту еден поранешен министер, политичар или невладина организација.
Најмалку треба да биде простор во кој прашањата на родителите однапред се третираат како идеолошко непријателство.
И тука станува уште поинтересно.
Мила Царовска беше министерка за образование. Имаше политички мандат, институционална моќ и можност своите образовни идеи да ги преточи во конкретни политики.
Денес, од позиција на раководството на ХЕРА, организацијата повторно алармира за состојбите во истиот образовен систем.
Сосема легитимно. Но, исто толку легитимно е јавноста да праша: каде завршува политичката одговорност за претходните реформи, а каде започнува невладината критика за денешните состојби?
Бидејќи не може секогаш да се биде само на страната на оние што оценуваат, а никогаш на страната на оние што треба да дадат отчет.
Во реакцијата ХЕРА посебно го нагласува недоволното политичко учество на жените. Според Европската комисија, на локалните избори во 2025 година само 32 од вкупно 309 кандидати за градоначалници биле жени, а избрани биле четири градоначалнички.
Тоа навистина е сериозен показател за политичката нееднаквост.
Но, би било интересно организацијата со истата енергија да побара одговорност и од политичките партии кои со години декларативно се претставуваат како најголеми борци за родова еднаквост, а при составувањето кандидатски листи ја забораваат сопствената реторика.
Родовата еднаквост не се докажува со соопштенија. Се докажува со политики, резултати и реални можности.
Исто така, додека ХЕРА со право бара подобра заштита од насилство, останува прашањето зошто јавната дебата толку лесно се сведува на идеолошки етикети.
Заштитата на жените од семејно насилство, економска зависност, дискриминација и институционална неправда не смее да стане споредна тема во бескрајното надмудрување околу тоа кој е прогресивен, а кој конзервативен.
Жената на која ѝ е потребна итна заштита не добива ништо од уште една политичка квалификација. Нејзе ѝ треба институција што ќе постапи, функционална услуга, правна сигурност и конкретна помош.
Но, во македонската јавност, очигледно, многу полесно се произведуваат декларации отколку резултати.
Најголемата иронија е што извештајот на Европската комисија опфаќа многу пошироки и суштински проблеми. Во борбата против корупцијата нема напредок, правосудството се соочува со сериозни слабости, а образовните резултати според ПИСА и понатаму се далеку под просекот на ОЕЦД.
Можеби токму тука треба да започне пошироката расправа за иднината на македонските деца.
Не само што ќе учат, туку и колку успешно ќе научат.
Не само кои теми ќе бидат вклучени во наставата, туку и дали ќе стекнат функционално знаење, критичко размислување и способности со кои ќе можат да изградат успешна иднина.
А, се разбира, никој нема право да ја оспорува заложбата на ХЕРА за човековите права. Но, организацијата мора да прифати дека и нејзините предлози можат да бидат предмет на јавна критика.
Демократијата не е право само ХЕРА да ги критикува институциите. Демократијата е и право граѓаните да ги преиспитуваат идеите на ХЕРА.
И ако веќе сите се повикуваат на европски вредности, тогаш да потсетиме дека плурализмот, јавната дебата и правото на различно мислење се исто така европски вредности.
На крајот, можеби македонските институции треба да престанат да се прашуваат кому треба да му угодат и конечно да се запрашаат што е најдобро за граѓаните.
Затоа што обидот истовремено да им се допаднат и на сите невладини организации, и на сите политички групации, и на сите идеолошки табори е однапред осуден на неуспех.
А што се однесува до Мила Царовска и ХЕРА, последното соопштение покажува дека организацијата сè уште има долга листа на барања.
Па, почитувани креатори на образовните политики, колку уште компромиси ќе бидат потребни? Или можеби конечно ќе прифатите дека Вашата задача не е да ја задоволите Мила Царовска, туку да обезбедите образование за кое ќе одговарате пред учениците, родителите и јавноста?
Бидејќи Македонија има многу поголеми проблеми од тоа дали некоја поранешна министерка ќе биде задоволна од образовната политика.
А најголемиот проблем е што децата немаат време бесконечно да ги чекаат резултатите од туѓите идеолошки експерименти.
The post КОЛКУ И ДА Ѝ УГОДУВАТЕ НА МИЛА, ПОВТОРНО ЌЕ ВЕ „ХЕЈТА“! appeared first on Politika.