Во политиката, веродостојноста на една реформа не зависи само од тоа што е напишано во правилниците, туку и од кредибилитетот на оној што ја промовира. Токму тука започнува проблемот со најновата најава на министерот за јавна администрација Горан Минчев: мерит-системот можеби е неопходен, но неговиот промотор тешко може да се претстави како неоспорен симбол на нова, непартиска и професионална администрација.
Кога Минчев зборува за вработување засновано на заслуги, интегритет и компетенции, од јавноста практично се очекува неговите зборови да ги прифати безрезервно и речиси наивно. Но довербата не се стекнува со прес-конференција, прирачник или свечено потпишана реформска рамка. Таа се гради со политичко однесување, личен интегритет и резултати што можат да се проверат.
Минчев не влегува во оваа приказна како независен реформатор без политички багаж. Тој е поранешен генерален секретар и пратеник на СДСМ, а денес генерален секретар на ЗНАМ и министер во Владата. Тоа го наведува и неговата официјална биографија објавена од партијата.
Иронијата е очигледна: поранешни високи партиски кадри сега ја убедуваат јавноста дека токму тие ќе ја ослободат администрацијата од партиското влијание. Луѓе чии политички кариери се создавале и развивале во старите партиски структури денес нудат меритократија како нов производ, со ново пакување и ново лого. Од граѓаните се бара да поверуваат дека минатото престанало да биде важно веднаш штом била сменета партиската адреса.
Токму затоа најавата на Минчев дека започнува практичната примена на мерит-системот не може да биде прифатена само врз основа на неговиот збор. Не затоа што идејата е погрешна, туку затоа што јавноста премногу пати слушала големи ветувања за професионализација, департизација и транспарентност, а потоа гледала конкурси со однапред познати победници и критериуми приспособени на „најсоодветниот“ кандидат.
Министерството за јавна администрација, во соработка со Мисијата на ОБСЕ во Скопје, ја промовираше новата рамка за вработување во јавниот сектор. Таа треба да се темели врз заслуги, професионален интегритет и реално утврдени компетенции на кандидатите.
На промоцијата беа претставени Правилникот за работните компетенции на административните службеници и Прирачникот за спроведување интервју засновано на компетенции. Според најавите, овие документи треба да воведат појасни критериуми за оценување, поголема предвидливост на постапките и помал простор за субјективно одлучување при изборот на кандидати.
Минчев порача дека реформите не можат да се сметаат за успешни доколку останат само запишани во законите. Според него, вистински резултат ќе има кога институциите ќе започнат доследно да ги применуваат новите правила, службениците ќе ги прифатат како корисни алатки, а граѓаните ќе почувствуваат подобрување во јавните услуги.
Тоа е несомнено точна констатација. Но сознанието дека законите треба да се применуваат не би требало да се претставува како историско реформско откровение. Доследното спроведување на прописите е основна обврска на секој министер и секоја институција, а не политички подарок за кој граѓаните треба однапред да изразат благодарност.
Целта на новиот пристап, според Министерството, е да се создаде професионална, мотивирана и ефикасна администрација во која вработувањето и напредувањето ќе зависат од знаењето, способностите и постигнатите резултати. Таквата администрација би требало да обезбедува побрзи, поквалитетни и подостапни услуги за граѓаните.
Шефот на Мисијата на ОБСЕ во Скопје, амбасадорот Килијан Вал, оцени дека новите правила и практични алатки можат да придонесат кандидатите да се избираат според нивните квалификации, вештини и резултати од испитите, наместо под политичко влијание. Според него, тоа е важен предуслов за создавање посилни институции и поквалитетни јавни услуги.
Но правилникот сам по себе не може да ја департизира администрацијата. Интервјуто засновано на компетенции нема никаква вредност доколку комисијата однапред знае кого треба да избере. Ниту еден прирачник не може да го спречи политичкото влијание ако неговите автори и спроведувачи немаат вистинска волја да му се спротивстават.
Затоа вистинскиот тест за Минчев нема да биде успешноста на промотивниот настан, туку првите конкурси спроведени според новите правила. Ќе бидат ли јавно достапни резултатите? Ќе биде ли образложено зошто е избран конкретен кандидат? Ќе има ли одговорност ако се открие политичко влијание? Ќе може ли да победи најкомпетентниот кандидат и кога зад него не стои ниту една партија?
Дури тогаш ќе може да се зборува за практична примена на мерит-системот. Дотогаш, изјавите на Минчев остануваат политичко ветување што јавноста има целосно право да го прими со сомнеж.
Бидејќи реформата не станува веродостојна само затоа што министерот ја нарекол историска, а поранешните функционери не стануваат автоматски нови лица само затоа што преминале во нова партија. Ако Минчев и ЗНАМ навистина сакаат да им се верува, ќе мора да покажат дека мерит-системот ќе важи и кога најдобриот кандидат нема партиска книшка, препорака или политички заштитник.
Во спротивно, меритот ќе остане само уште еден убав збор во административниот речник, додека старите партиски навики ќе продолжат да живеат – овојпат под ново име.
The post КАРИЕРИ СОЗДАДЕНИ ОД ПАРТИЈА, МЕРИТОКРАТСКИ ПРЕРОДЕНИ: КОЈ ДА ИМ ПОВЕРУВА? appeared first on Politika.