Додека ЕУ преку рокас управува со надежта, ердоган работи со реалноста

Дипломатската педагогија на Рокас: уште еден час по европска зрелост

Постојат земји кои преговараат со Европската Унија, и постојат земји кои постојано се наоѓаат во состојба на политичко туторство од Европската Унија. Македонија, очигледно, сè уште припаѓа на втората категорија.

Оттаму, посетата на евроамбасадорот Михалис Рокас на Собранието не е само уште една дипломатска активност во календарот на меѓународната заедница. Таа претставува ритуал што одамна ја надминал формата на куртоазна дипломатска комуникација и се претворил во нешто налик на редовна инспекција на ученичка тетратка. Во таа улога, господинот Рокас со завидна конзистентност настапува како строг, но загрижен професор кој повторно дошол да провери дали учениците ја научиле лекцијата за владеење на правото, европските вредности и политичката зрелост.

Иронијата, секако, е во тоа што Македонија веќе три децении ја слуша истата лекција. Генерации политичари се сменија, институции се реформираа, устави се менуваа, знамиња се менуваа, имиња се менуваа, а европската домашна задача останува бесконечно недовршена. Во меѓувреме, европските претставници доаѓаат и си заминуваат, но нивниот речник останува зачудувачки непроменет: „напредок“, „реформи“, „добрососедски односи“, „историска шанса“ и, секако, неизбежното „сега е моментот“.

Можеби токму затоа посетите на Рокас имаат карактер на политички театар во кој сите однапред ги знаат своите реплики. Собранието ќе изрази посветеност на европската агенда. Амбасадорот ќе ја поздрави посветеноста. Ќе следи потсетување дека реформите мора да продолжат. Потоа ќе биде нагласено дека иднината е европска. На крајот, сите ќе се согласат дека е потребен нов политички импулс. И така, кругот на европската метафизика повторно ќе биде затворен.

Во оваа дипломатска кореографија има нешто речиси хегеловско: истите тези, истите антитези и истата недостижна синтеза. Единствената разлика е што времето минува, а европскиот хоризонт останува подеднакво далечен како и пред една деценија. Доколку постоеше олимписка дисциплина за трпеливо чекање пред вратите на Унијата, Македонија одамна ќе беше апсолутен шампион.

Сепак, не треба да бидеме неправедни кон господинот Рокас. Неговата задача е неблагодарна. Тој мора да ја брани европската политика дури и тогаш кога самата Европа изгледа збунета околу сопствените критериуми и приоритети. Треба да зборува за предвидливост во процес што често се покажува како непредвидлив, за заслуги во процес што неретко се претвора во геополитичка аритметика и за европски вредности во време кога самата Унија води жестоки дебати за нивното значење.

Токму затоа, вистинското прашање не е што ќе му каже Рокас на Африм Гаши, ниту што ќе слушне од македонските политичари. Прашањето е дали некој конечно ќе се осмели да признае дека бесконечниот циклус на пофалби, опомени, охрабрувања и условувања почнува да наликува на институционализирана форма на политичка апсурдност.

Во истиот ден, турскиот пратеник Куршат Зорлу ќе оствари средба со својот македонски колега Бејџан Илјас. Симболиката е речиси совршена: додека едни доаѓаат да нè потсетат што сè уште не сме станале, други доаѓаат да разговараат за она што веќе сме. Едните нудат перспектива, другите соработка. Едните управуваат со надежта, другите со реалноста.

А можеби токму во тоа лежи суштината на денешната дипломатска слика. Македонија останува земја која постојано е посетувана, советувана, охрабрувана и анализирана. Единствено што недостига е моментот кога конечно ќе престане да биде предмет на европска лекција и ќе стане рамноправен учесник во европскиот разговор.

До тогаш, професорот Рокас ќе продолжи да доаѓа, а ние ќе продолжиме да внимаваме на час. Само што, по толку години, сè потешко е да се утврди дали станува збор за подготовка за приемниот испит или за вечна поправна настава.